Veelgestelde vragen over baarmoederhalskanker

Feiten en informatie over de diagnose, symptomen en behandeling van baarmoederhalskanker

V

Wat is baarmoederhalskanker (cervixkanker)?

A

Baarmoederhalskanker (of cervixkanker) is kanker van de baarmoederhals (cervix). De baarmoederhals is het onderste gedeelte van de uterus (baarmoeder) die eindigt in de vagina.



V

Hoe vaak komt baarmoederhalskanker (cervixkanker) voor en is het te voorkomen?

A

Wereldwijd is baarmoederhalskanker na borstkanker de op één na meest voorkomende vorm van kanker bij vrouwen. Deze ziekte treft jaarlijks bijna 500.000 vrouwen, waarvan 275.000 overlijden. In de Verenigde Staten bijvoorbeeld is baarmoederhalskanker de 14e meest voorkomende oorzaak van nieuwe kankergevallen bij vrouwen ieder jaar. Volgens schatting van de American Cancer Society kregen in 2007 ongeveer 11.150 vrouwen in de Verenigde Staten baarmoederhalskanker, waarvan 3.700 overleden. Als je ouder wordt heb je meer kans om kanker te krijgen. Maar dit is niet zo bij baarmoederhalskanker. Vrouwen tussen de 30 en 50 jaar hebben de meeste kans om baarmoederhalskanker te krijgen. In Nederland krijgen elk jaar ongeveer 600 vrouwen baarmoederhalskanker en overlijden ongeveer 200 vrouwen aan baarmoederhalskanker en is het na borstkanker de meest voorkomende kanker onder vrouwen tussen 30 en 60 jaar.

Baarmoederhalskanker komt steeds minder voor met name dankzij de invoer van de Pap-test (uitstrijkje), die het aantal vrouwen met baarmoederhalskanker over de afgelopen 50 jaar met ongeveer 75 procent heeft doen afnemen.

Het slechte nieuws is, dat teveel vrouwen nog steeds baarmoederhalskanker krijgen en eraan overlijden. Naar schatting zal wereldwijd 1 op 123 vrouwen baarmoederhalskanker krijgen, als er alleen met het uitstrijkje wordt gescreend. Dit kan echter veranderen met betere en nauwkeurigere testmethoden. Naast een regulier uitstrijkje voor alle in aanmerking komende vrouwen kan preventie van baarmoederhalskanker worden verbeterd door gebruik van de HPV-test (voor vrouwen boven de 30) en het goedgekeurde HPV-vaccin voor meisjes en jongere vrouwen. De aanbevolen leeftijd voor vaccinatie loopt in de verschillende landen uiteen. Nederland is in het voorjaar van 2009 begonnen met het opnemen van een vaccin in het Rijksvaccinatieprogramma (RVP) voor meisjes in de leeftijd van 12 t/m 16 jaar.

Vanuit een groep nationale en internationale wetenschappers wordt al langere tijd gepleit voor de invoering van een HPV test ter vervanging van het aloude uitstrijkje. Minister Ab Klink heeft in 2007 de Gezondheidsraad om advies gevraagd omtrent de invoering van de HPV test. Naar verwachting zal dit advies in de eerste jaarhelft van 2010 worden uitgebracht. Een hierop te verwachten besluit tot aanpassing van het bestaande bevolkingsonderzoek naar de nieuwere en betere HPV test, zal volgens deskundigen1 het aantal gevallen van baarmoederhalskanker tegen 2020 met ca. 25% doen afnemen. Het aantal ziektegevallen in Nederland ligt nu nog jaarlijks op 600 tot 700 vrouwen, waarvan naar schatting 200 komen te overlijden. Ook voor patiënten die genezen, zijn de gevolgen van de ziekte en de behandeling zeer ernstig en ingrijpend in hun leven2. Er lijken dus voldoende redenen te bestaan om het uitstrijkje te vervangen door de HPV test. Minder ziektegevallen door vroege opsporing en minder sterfgevallen. Op termijn zou de ziekte vrijwel kunnen verdwijnen, maar dan alleen met de vaccinatie van jonge meisjes in combinatie met het om de zoveel jaar testen van vrouwen (tussen de 30 en 60 jaar) op het virus dat deze kanker veroorzaakt.

1Prof. Dr. C.J.L.M. Meijer, VU Medisch Centrum in Amsterdam
2Briefkenmerk PG/ZP 2.859.072,8 juli 2008



V

Wat veroorzaakt baarmoederhalskanker?

A

Het is aangetoond dat 'hoog risico' typen van het humaan papillomavirus (HPV) de primaire oorzaak van baarmoederhalskanker zijn.

De meeste vrouwen krijgen tenminste een keer in hun leven een of meer 'hoog risico' HPV typen (potentieel kankerverwekkend). Het immuunsysteem kan de infectie meestal overwinnen, en de meeste vrouwen met HPV ondervinden daardoor nooit problemen.

Bij sommige vrouwen gaat de infectie echter niet weg. Wanneer het virus langere tijd in het lichaam actief is, kunnen cellen van de baarmoederhals gaan veranderen en het risico van baarmoederhalskanker neemt dan toe.



V

Zijn er andere oorzaken van baarmoederhalskanker?

A

'Hoog risico' typen van het HPV-virus zijn de oorzaak van baarmoederhalskanker.

Er zijn echter ook andere factoren die de kans vergroten dat een HPV-infectie leidt tot baarmoederhalskanker.

  • Blootstelling in de baarmoeder aan een medicijn genaamd diethylstilbestrol (DES), dat aan veel vrouwen werd voorgeschreven tegen miskraam tussen 1938 en 1971.  
  • Infectie met het chlamydia- of herpes simplex type 2-virus (dit zijn verschillende soorten seksueel overdraagbare aandoeningen).
  • Een familielid in de eerste graad (moeder of zus) met een voorgeschiedenis van baarmoederhalskanker. Volgens het International Journal of Cancer verdrievoudigt dit het persoonlijk risico.
  • Een gezondheidstoestand die het immuunsysteem van het lichaam verzwakt, zoals HIV/AIDS.
  • Roken, waardoor het lichaam minder goed in staat is om infecties te overwinnen. [Een onderzoek wees zelfs uit dat rokers 60 procent meer kans hebben om baarmoederhalskanker te ontwikkelen, en ex-rokers 12 procent meer kans.]
  • Een laag niveau van foliumzuur (een type vitamine B).

Sommige gegevens wijzen erop dat langdurig gebruik van orale anticonceptiemiddelen (10 jaar of langer) het risico op sommige typen baarmoederhalskanker kan vergroten.



V

Wat kunt u doen om baarmoederhalskanker te voorkomen?

A

De beste manier om uzelf te beschermen is vanf uw 30ste jaar om de 5 jaar deel te nemen aan het Bevolkingsonderzoek naar Baarmoederhalskanker waar u gescreend wordt met het uitstrijkje, en daarnaast de HPV-test aan te vragen. Op basis van deze tests kan worden bepaald/ingeschat of er abnormale cellen aanwezig zijn of zich kunnen ontwikkelen, die tot kanker kunnen leiden indien deze niet tijdig verwijderd worden.  Als uw uitstrijkje abnormaal is en uit de HPV-test blijkt dat u geïnfecteerd bent met een 'hoog risico' virustype, kan uw arts een aanvullend onderzoek uitvoeren: een colposcopie. Hiermee wordt vastgesteld of de cellen moeten worden verwijderd.



V

Hoe lang duurt het voordat baarmoederhalskanker zich ontwikkelt?

A

Wanneer cellen van de baarmoederhals beginnen te veranderen duurt het meestal 10-15 jaar voordat invasieve baarmoederhalskanker ontstaat. Bij verandering van de cellen worden ze eerst 'pre-kankercellen' – dit heet ook wel 'dysplasie' of CIN – de afkorting voor cervicale intra-epitheliale neoplasie.

Indien vroegtijdig opgespoord, kan dysplasie worden behandeld voordat de cellen veranderen in kankercellen. Zie het gedeelte over dysplasie op de website.



V

Wat zijn de symptomen van baarmoederhalskanker?

A

Bij de ontwikkeling van baarmoederhalskanker treden niet altijd symptomen op.

Is dat wel het geval, dan kan het gaan om: 
  • ongewone vaginale afscheiding of bloeding (vooral na seks).
  • lage rugpijn. 
  • pijn bij het urineren (vooral in combinatie met pijn in de onderbuik). 
  • pijn bij het vrijen.

Bedenk goed: Deze symptomen kunnen vele oorzaken hebben. Het betekent zeker niet noodzakelijkerwijs dat u baarmoederhalskanker hebt. Als u een of meer van deze symptomen heeft, bespreek dit dan met uw arts.



V

Hoe wordt de diagnose van baarmoederhalskanker gesteld?

A

Baarmoederhalskanker wordt gediagnosticeerd door middel van een serie onderzoeken, meestal beginnend met een uitstrijkje. Boven de 30 kan de HPV-test aangevraagd worden, gevolgd door een colposcopie (hierbij wordt een verlicht vergrotingsapparaat gebruikt om de baarmoederhals te onderzoeken) en biopsie (hierbij wordt een weefselmonster verwijderd voor analyse in een laboratorium).



V

Hoe wordt baarmoederhalskanker behandeld?

A

Als bij u baarmoederhalskanker is ontdekt, zal uw arts de beste behandeling met u bespreken.

De behandelingsmogelijkheden zijn afhankelijk van:

  • Het stadium waarin de kanker zich bevindt.
  • De grootte van de tumor.
  • Uw leeftijd.
  • Uw eventuele kinderwens.

Meestal wordt ter behandeling een van de volgende methoden toegepast:

  • Chirurgisch verwijderen van de baarmoeder (hysterectomie). Echter, voor jonge vrouwen met kleine tumoren kan een minimaal invasieve ingreep een optie zijn. De mogelijkheid om kinderen te krijgen blijft dan behouden. Deze ingreep heet 'radicale vaginale trachelectomie met laparoscopische pelviene lymfadenectomie'.
  • Stralingstherapie, waarbij hoge-energie röntgenstralen of andere typen straling worden gebruikt om de kankercellen te doden. Stralingstherapie kan worden uitgevoerd met een machine die buiten het lichaam is geplaatst om de kanker te bombarderen, of door een radioactieve substantie in een draad, katheter of ander instrument, dat in het lichaam geplaatst wordt in of bij de kanker.
  • Chemotherapie, waarbij medicijnen worden gebruikt om de groei van de kankercellen tegen te houden. Chemotherapie kan ingenomen worden of geïnjecteerd in een ader, spier, de ruggengraat, een orgaan of lichaamsholte.

Als een vrouw zwanger is wanneer baarmoederhalskanker wordt geconstateerd, is de behandeling afhankelijk van het stadium van de kanker en dat van de zwangerschap. Voor baarmoederhalskanker die in een vroeg stadium wordt ontdekt, of bij kanker die tijdens het laatste trimester van de zwangerschap wordt geconstateerd, kan de behandeling worden uitgesteld tot na de geboorte.



V

Wat is de kans op herstel van baarmoederhalskanker?

A

De prognose (kans op herstel) is afhankelijk van factoren als:

  • Het stadium van de kanker (in een gedeelte van de baarmoederhals, de gehele baarmoederhals of uitgezaaid naar de lymfeknopen of andere plaatsen in het lichaam).
  • De grootte van de tumor.