Veelgestelde vragen HPV-test versus uitstrijkje - boven de 30

V

U heeft waarschijnlijk al vaker een uitstrijkje gehad. . . maar weet u waarom?

A

Voor het uitstrijkje schraapt de arts een kleine hoeveelheid cellen van uw baarmoederhals en stuurt ze naar het laboratorium. Een analist bekijkt vervolgens de cellen onder een microscoop om te zien of er abnormale veranderingen zijn. Het uitstrijkje (pap-test) is ontwikkeld in 1943 door Dr. George Papanicolaou. Dankzij het regelmatig gebruik zijn sindsdien veel vrouwen die behandeling nodig hebben, vroegtijdig ontdekt. Baarmoederhalskanker is er echter niet door geëlimineerd. In dit gedeelte leest u waarom.



V

Wat zijn de mogelijke resultaten van een uitstrijkje?

A

Wanneer u het resultaat van het uitstrijkje van uw arts te horen krijgt, is de uitslag waarschijnlijk geclassificeerd volgens Papanicolaou (Pap) en zijn de volgende uitslagen mogelijk:

De volgende adviezen en uitslagen zijn mogelijk (uitleg: als u op de link klikt).

  • Over 5 jaar weer een uitnodiging:
    PAP 1 of KOPAC P1/A1-2/C1
  • Na 6 weken opnieuw een uitstrijkje:
    PAP 0 of KOPAC B3
  • Verder onderzoek na 6 maanden:
    PAP 2 (of KOPAC P2-3/A3/C3) en PAP 3a1 (of KOPAC P4/C4-5)
  • Verder onderzoek bij de gynaecoloog:
    PAP 3a2 (KOPAC P5/A4/A5) en PAP 3b (of KOPAC P6/A5/C6) en PAP 4 (KOPAC P7/A6/C7) en PAP 5 (KOPAC P8/P9/A7/A8/C9)

Over 5 jaar weer een uitnodiging:
PAP 1 of KOPAC P1/A1-2/C1
Het uitstrijkje is normaal. Er zijn dus geen afwijkende cellen gevonden. U krijgt over vijf jaar een nieuwe uitnodiging.

Na 6 weken opnieuw een uitstrijkje:
PAP 0 of KOPAC B3
Het uitstrijkje was niet goed te beoordelen. Dit komt bijvoorbeeld omdat er te weinig cellen waren of omdat er te veel bloed in het uitstrijkje zat. U krijgt het advies om over 6 weken opnieuw een uitstrijkje laten maken. Meestal is de uitslag dan normaal.

Verder onderzoek na 6 maanden:
PAP 2 (of KOPAC P2-3/A3/C3) en PAP 3a1 (of KOPAC P4/C4-5) In het uitstrijkje zijn licht afwijkende cellen gevonden. Deze cellen zijn geen baarmoederhalskanker.

In 2006 kreeg 2% van de vrouwen deze uitslag. Dat waren 10.318 vrouwen van de 507.539 die hebben meegedaan aan het bevolkingsonderzoek. Vaak verdwijnen de afwijkende cellen vanzelf. Het afweersysteem van het lichaam ruimt de cellen zelf op. Dit kan één tot anderhalf jaar duren. Daarom krijgt u het advies om na 6 en 12 maanden een uitstrijkje te laten maken. De huisarts kan dan kijken of de afwijkende cellen weg zijn. Van iedere 200 vrouwen verdwijnt bij ongeveer 130 vrouwen de afwijking vanzelf. Als de afwijking niet verdwijnt wordt u doorverwezen naar de gynaecoloog.

Vaak wordt er bij het uitstrijkje na 6 maanden ook een HPV-test gedaan. 

Verder onderzoek bij de gynaecoloog:
PAP 3a2 (KOPAC P5/A4/A5) en PAP 3b (of KOPAC P6/A5/C6) en PAP 4 (KOPAC P7/A6/C7) en PAP 5 (KOPAC P8/P9/A7/A8/C9). In het uitstrijkje zijn afwijkingen gevonden. Er is verder onderzoek nodig bij de gynaecoloog om te kijken of er echt een afwijking is. 

Lees meer over vervolgonderzoek na het bovenstaande bevolkingsonderzoek en de verschillende resultaten van een HPV-test en uitstrijkje. 

* Opmerking: als het laboratorium abnormale resultaten van het uitstrijkje meldt kunnen de termen LSIL of HSIL worden gebruikt. LSIL (lage graad squameuze intra-epitheliale laesie) is de term voor milde abnormale celveranderingen die waarschijnlijk vanzelf, zonder behandeling, weggaan. HSIL (hoge graad squameuze intra-epitheliale laesies) slaat op celveranderingen die gematigd tot ernstig zijn en verwijderd moeten worden.



V

Hoe nauwkeurig is het uitstrijkje?

A

Met het uitstrijkje kan bij veel vrouwen worden vastgesteld of behandeling nodig is, zeker bij regelmatig herhalen. Het uitstrijkje is echter geen waterdichte methode. Volgens een onderzoek, gepubliceerd in het Amerikaanse Journal of the National Cancer Institute is eenderde van de gevallen van baarmoederhalskanker te wijten aan de kwaliteit en/of interpretatie van het uitstrijkje. Met andere woorden; de resultaten van het uitstrijkje van deze vrouwen zagen er normaal uit, ondanks de zich langzaam ontwikkelende abnormale cellen in hun baarmoederhals. Zelfs met de uitstrijkjes gemaakt met de vernieuwde methode 'op vloeistofbasis' (LBC = dunnelaag cytologie) kunnen abnormale cellen over het hoofd worden gezien. [zie voor meer informatie over dit onderzoek 'Cervical Cancer in Women with Comprehensive Health Care Access: Attributable Factors in the Screening Process", door Wendy A. Leyden et al: Journal of the National Cancer Institute; Vol. 97, Nr. 9; 4 mei 2005; pp. 675-683.]
 

Als gevolg hiervan zijn 'fout-negatieve' resultaten van een uitstrijkje mogelijk. Dit betekent, dat als u hebt gehoord dat uw uitstrijkje normaal was, het toch mogelijk is dat er abnormale cellen zijn die problemen kunnen veroorzaken.

Bijvoorbeeld kan een resultaat fout-negatief zijn wanneer het onderzochte monster niet genoeg cellen van de baarmoederhals bevat. Abnormale cellen zijn soms ook moeilijk te zien als ze zijn 'verborgen' door slijm of een ontsteking in de baarmoederhals. Het kan ook zijn dat de laboratoriumanalist de tekenen van abnormale cellen simpelweg over het hoofd heeft gezien bij het kijken door de microscoop.

Uit een onderzoek in het Amerikaanse Journal of the National Cancer Institute bleek dat het uitstrijkje vooral minder nauwkeurig is bij het opsporen van abnormale cellen die verband houden met een type baarmoederhalskanker genaamd 'adenocarcinoom', dat de afgelopen jaren vaker voorkomt. De auteurs concluderen dat het regelmatig gebruik van HPV-testen dit type kanker in principe kan reduceren.

[Zie voor meer informatie over dit onderzoek 'Worldwide Human Papillomavirus Etiology of Cervical Adenocarcinoma and Its Cofactors: Implications for Screening and Prevention,' door Xavier Castellsague et al: Journal of the National Cancer Institute; Vol. 98, No. 5; 1 maart 2006; pp. 303-315.]

Het uitstrijkje kan ook 'fout positief' zijn. Dit betekent dat een vrouw te horen krijgt dat de cellen van haar baarmoeder er abnormaal uitzien, terwijl ze in werkelijkheid gezond zijn. Dit kan onrust veroorzaken en leiden tot onnodige tests en behandelingen.



V

Wat is de HPV-test?

A

QIAGEN ontwikkelde de eerste door de FDA goedgekeurde en CE gemarkeerde test om de aanwezigheid van Hoog – Risico (HR) typen van HPV te detecteren. De digene HPV Test, die gebruik maakt van de eigen Hybrid Capture® 2 (HC2) technologie, is in 1999 goedgekeurd door de Amerikaanse Food and Drug Administration (FDA) voor vervolgonderzoek bij vrouwen van wie het uitstrijkje onduidelijk was, waarmee artsen kunnen vaststellen of verder onderzoek noodzakelijk is.

De digene HPV Test maakt gebruik van geautomatiseerde, moleculaire DNA technologie om vast te stellen of u een of meer typen HPV hebt die baarmoederhalskanker veroorzaken. Het werkt via de detectie van de genetische 'voetafdruk' (DNA) van het virus. Wanneer uw arts uw monster van cellen uit de baarmoederhals naar het laboratorium stuurt voor het uitstrijkje, kan hij of zij ook vragen om de HPV-test.

Het is herhaaldelijk aangetoond dat de mogelijkheid om vrouwen die risico lopen te identificeren groter is met de combinatie HPV-test met uitstrijkje, dan met alleen het uitstrijkje. Uit onderzoek blijkt dat de combinatie van de digene HPV Test en het uitstrijkje gemiddeld 95-100 procent van de gevallen van gevorderde ziekte van de baarmoederhals opspoort (CIN 2, CIN 3 of kanker).



V

Hoe wordt de digene HPV Test uitgevoerd? Zijn er aanvullende behandelingen voor nodig?

A

De digene HPV Test kan door de meeste laboratoria worden uitgevoerd, meestal op basis van hetzelfde monster cellen uit de baarmoederhals, dat voor het uitstrijkje is verzameld. Het vergt van u geen extra tijd of ongemak.



V

Wie moeten de digene HPV Test krijgen?

A

Alle vrouwen boven de 30 hebben voordeel bij de HPV Test in combinatie met het uitstrijkje, ongeacht de resultaten van het uitstrijkje.



V

Moet u uw (huis)arts vragen om de HPV-test, of wordt het automatisch afgenomen?

A

Baarmoederhalskanker komt het meeste voor bij vrouwen die ouder zijn dan 30, omdat HPV infecties in deze fase vaker persistent aanwezig zijn. Het huidige beleid is dat na een herhaalde abnormale uitslag van het uitstrijkje (Pap2/3a1) een HPV test wordt geadviseerd (richtlijn Nederlandse Vereniging voor Pathologie, zie www.pathology.nl). De HPV test wordt nog niet standaard in het Bevolkingsonderzoek (BVO) meegenomen. Daarom adviseren wij vrouwen van 30 jaar en ouder naast hun 5 jaarlijks (PAP) uitstrijkje de HPV test aan te vragen.

Het is daarom een goed idee om voor uw afspraak te bellen om dit aan te vragen. Klik hier om te lezen waarom uw arts mogelijk nog niet de HPV-test aanbiedt.



V

Wat zijn de mogelijke resultaten van de digene HPV Test?

A

De digene HPV Test vertelt u of u een of meer 'hoog risico' typen HPV hebt of niet.

Als blijkt uit de test dat u 'hoog risico' HPV hebt, maar uw uitstrijkje is normaal, bevelen de experts aan dat u opnieuw wordt getest na een jaar, om vast te stellen of de infectie voortduurt (alleen langdurige infecties kunnen namelijk leiden tot de vorming van abnormale cellen). Als u echter 'hoog risico' HPV hebt en uw uitstrijkje is herhaald abnormaal (pap 2/3a1), dan bevelen de experts aan dat u onmiddellijk aanvullend onderzoek krijgt (colposcopie) om vast te stellen of er abnormale cellen zijn die moeten worden verwijderd.

Aan de andere kant: als de test uitwijst dat u geen 'hoog risico' HPV hebt, is het risico op ziekte van de baarmoederhals zeer klein – vooral als ook uw uitstrijkje normaal is. Lees meer over de verschillende resultaten van HPV-test en uitstrijkje.



V

Kan de digene HPV Test vertellen welk type HPV u hebt?

A

De digene Hybrid Capture HPV Test, de eerste door de FDA goedgekeurde HPV-test met CE-markering, vertelt u en uw zorgverlener of u een of meer 'hoog risico' typen van het virus hebt. Echter: hoewel de test u niet vertelt welke van de typen u heeft, zijn de extra onderzoeken en andere vervolgzorg die u moet krijgen bij een vorm van 'hoog risico' HPV op dit moment hetzelfde, ongeacht welke variant u hebt.

Hier is wat achtergrondinformatie: Er zijn ongeveer 15 typen van het 'hoog risico' HPV die baarmoederhalskanker kunnen veroorzaken. Daarvan worden er 13 als de meest belangrijke beschouwd, en deze staan bekend onder hun nummers (in de volgorde van ontdekking): 16, 18, 31, 33, 35, 39, 45, 51, 52, 56, 58, 59 en 68. [Al met al zijn er meer dan 150 verschillende typen HPV.]

Van deze 13 typen zijn er twee – 16 en 18 – waarvan is aangetoond dat ze 70 procent van alle gevallen van baarmoederhalskanker veroorzaken. Daarom ontwikkelen QIAGEN en andere bedrijven aanvullende tests, die kunnen vaststellen welk(e) specifieke type(n) HPV aanwezig zijn.



V

Hoe nauwkeurig is de digene HPV Test?

A

Hoewel geen test perfect is, is de digene HPV Test minder foutgevoelig dan het uitstrijkje. Uit onderzoek blijkt, dat de combinatie van de digene HPV Test en het uitstrijkje gemiddeld 95-100 procent van de vrouwen kan identificeren bij wie later wordt bevestigd dat ze gevorderde ziekte van de baarmoederhals hebben (CIN 2, CIN 3 of kanker).



V

Waarom is de digene HPV test – de gouden standaard onder de HPV testen voor de screening op baarmoederhalskanker?

A

Aanbevelingen voor de HPV-test kunnen van land tot land verschillen. In de Verenigde Staten is de digene HPV Test in combinatie met het uitstrijkje (leeftijd 30+) de zorgstandaard bij screening op baarmoederhalskanker. In Nederland wordt momenteel een HPV test aangeraden bij een herhaald afwijkend uitstrijkje. De digene HPV test is de meest geaccepteerde HPV test, en is uitgebreid gevalideerd samen met de PAP test.

De digene Hybrid Capture HPV Test, is de eerste door de FDA goedgekeurde HPV-test met CE-markering en klinisch gevalideerd in grootschalige onderzoeken met > 800.000 vrouwen wereldwijd.

De Hybrid Capture HPV Test is de enige commercieel beschikbare test die aan de criteria van de Europese richtlijnen voldoet (Int J Cancer – Meijer2009).

Aangezien het echter enige tijd kan duren voordat professionals in de zorg hun werkwijzen veranderen, kan het zijn dat vrouwen van 30 jaar en ouder hun arts vaak moeten vragen om de HPV-test samen met het uitstrijkje.



V

Waarom zijn zowel de HPV-test als het uitstrijkje nodig? Waarom niet alleen testen op HPV?

A

De digene HPV Test en het uitstrijkje letten op verschillende aanwijzingen:

Een combinatie van de digene HPV Test met een uitstrijkje biedt de beste geruststelling voor vrouwen van 30 jaar en ouder -- de leeftijdsgroep die het meeste risico op baarmoederhalskanker heeft. Als u geen HPV heeft en het uitstrijkje is normaal, kunt u er gerust op zijn dat u geen abnormale cellen hebt die zich in de komende 5 jaar tot het volgende bevolkingsonderzoek tot baarmoederhalskanker kunnen ontwikkelen. Als u wel HPV en/of een abnormaal uitstrijkje hebt, weten u en uw zorgverlener dat aanvullend onderzoek nodig is om vast te stellen of u abnormale cellen heeft, die behandeld moeten worden.

Kijkt naarHoe het werkt
Uitstrijkje Tekenen van abnormale celveranderingen Laboratoriummedewerker kijkt naar een monster van cellen uit de baarmoederhals door een microscoop
digene HPV Test Het virus dat de abnormale celveranderingen veroorzaakt die tot baarmoederhalskanker kunnen leiden. Een geautomatiseerd systeem (geavanceerde moleculaire technologie) voert een test uit op een monster van cellen uit de baarmoederhals.


Recente grootschalige klinische studies hebben uitgewezen dat HR-HPV testen door de digene HC2 test een aanmerkelijk hogere gevoeligheid heeft dan cytologie (uitstrijkje) voor detectie van baarmoederhalskanker en de hooggradige voorstadia daarvan (CIN2/3), namelijk hoger dan 95% (t.o.v uitstrijkje (PAP) 65%).

Een advies van de Gezondheidsraad ten aanzien van het invoeren van de HPV-test als primaire screeningstest (vervanging van het uitstrijkje) in het Bevolkingsonderzoek naar baarmoederhalskanker wordt in het 2e kwartaal van 2010 verwacht.